Cubaans werk

Unieke banen

Cuba heeft, dankzij haar unieke politieke structuur en daarbij behorende beloningen een aantal banen die je nergens anders vindt.

Omdat je niet van je salaris kunt leven moet je bijverdienen en hier is een lijstje van bijverdiensten die je alleen op Cuba tegenkomt:

1 Rijstreiniger

Rijstreiniger

Wij kopen Uncle Ben’s en koken dat 9 minuten… klaar. Cubanen verbouwen hun eigen reist en die is wat minder schoon omdat hij op straat gedroogd wordt. Elk restaurant heeft een reistreiniger in dienst. Die zorgt ervoor dat er enkel rijst in de rijst zit. Hier haalt hij met behulp van de wind de stof eruit om daarna korreltje voor korreltje (of 5 tegelijk) te bekijken en de steentjes, rotte korreltjes of andere zwaardere vervuiling eruit te halen.

2 Bonnetjesscheurder

Elke winkel heeft bij de uitgang een man staan (ja, altijd een man) die nauwkeurig kijkt of de inhoud van je tasje overeenstemt met de items op het bonnetje. Als alles klopt vouwt hij het bonnetje zorgvuldig dubbel en geeft er een klein scheurtje in.

3 Nagellakflesjeshergebruiker.

Nagellakhergebruiker

Deze man verkoop nagellak. Zijn klanten lever de flesjes weer in (statiegeld 1 peso). Hij maakt ze schoon en vult ze weer. Het schoonmaken van nagellak flesjes kost veel tijd en aceton maar dan heb je ook wat.

Buswisselaar

Buswisselaar

4 Busgeldwisselaar

De bus kost 40 centavo maar als je met één peso betaalt (4 cent) dan krijg je geen wisselgeld. De busgeldwisselaar geeft je vier muntjes van 20 centavo voor één Peso. Dat zijn dus twee busritten voor de prijs van 1! Hij maakt 20 centavo winst per transactie! Zijn klanten verdubbelen het aantal busritten dat ze kunnen maken met één peso.

5 Internetdealer

Cuba geeft, via haar telecommaatschappij, toegang tot internet, met kraskaarten die je bij de telefoonwinkel koopt voor 1 CUC per uur. Dit heeft twee soorten internetdealers opgeleverd.

1 De kaartjes handelaar koopt internetkraskaarten voor 1 CUC en verkoopt ze voor twee. Dat klinkt onzinnig. Waarom zou je ze voor twee kopen als ze één kosten? In de praktijk zijn de internetkaarten vrijwel altijd uitverkocht omdat de medewerkers van de telefoonwinkel ze verkopen aan de dealers voor 1,25 (en zo dus 25 cent per kaart zelf verdienen). Omdat ze alleen bij de dealer te koop zijn kopen de meeste mensen ze daar en besparen ze zich de lange rij.

2 De netwerker verbind mensen met het internet via zijn eigen account. Hij koopt toegang tot het internet via de officiële weg voor 1 per uur en verkoopt, via zijn eigen netwerk, twee uur voor één CUC aan de gebruikers. Zodra hij meer dan 2 aansluitingen verkoopt begint hij te verdienen.

6 De rijstaander

Colista (rijstaander)

Deze man staat de hele dag in de rij. Op Cuba heb je overal rijen voor. Als hij bijna aan de beurt is verkoopt hij zijn plek aan iemand met haast (en geld).

7 De Wegwerpaanstekerreparateur en –vuller

wegwerpaanstekerrererateur

Als je aansteker leeg is of het vuursteentje op, is deze man een uitkomst. Hij vult je aansteker voor 3 of 5 pesos. De meeste reisgidsen vernoemen hem en vertellen je dat hij de aanstekers vult met insecticide. Dat is visueel waar want hij gebruikt een busje waar ‘insecticide’ op staat. Hij gebruikt dat busje echter omdat het eenvoudig te vullen is en lang meegaat. In het busje zit gewoon aanstekervloeistof. Een van de vele voorbeelden dat reisgidsen het gewoon niet begrijpen.

8 De Gelen

Op vaste plekken langs de weg houden mannen (altijd mannen) in een geel uniform (vandaar hun naam ‘Los Amarrillos) alle staatsauto’s aan om er lifters in te proppen. Zij bepalen wie er aan de beurt is en hoeveel lifters er in een auto passen.

9 De verdwaasdenplukkers

Overal zie je toeristen verdwaasd rondlopen omdat ze er helemaal niets van begrijpen. Dankbare Cubanen plukken de verdwaasden. Zorg dat je niet bij die groep hoort en bereid je voor op een heel bijzonder land.

10 Muggenjagers

Cuba neemt muggenbestrijding serieus. Er zijn anti muggen brigades die van deur tot deur op jacht zijn naar muggen.

Cuba zit vol met dubbele en driedubbele lagen en dus bestaan er veel misverstanden over dit bijzondere land… Wil je er meer van begrijpen lees dan nog een paar artikelen op deze blog of koop ons boek. Er is bijvoorbeeld geen dubbele valuta zoals iedereen denkt.

Prostitutie op Cuba

Ja er is prostitutie op Cuba…

Het oudste beroep bestaat overal, dus ook op Cuba. De vorm is alleen meestal anders dan dat wij gewend zijn. Westerse vrouwen gaan zich te buiten aan hun dansleraar en westerse mannen pikken in de disco gewillige dames op.

Sommigen komen terug met verhalen dat je overal prostituees ziet. Dat is ongeveer even naïef als een Amerikaan die een weekje naar Amsterdam komt, niet verder kijkt dan de Walletjes lang zijn en dan concludeert dat er in Amsterdam zoveel prostituees zijn dat er zelfs geen winkels zijn omdat er in elke etalage een half ontklede vrouw zit. Andere Amerikanen gaan naar het Rijksmuseum en hebben andere verhalen.

De best opgeleide prostituees ter wereld

Fidel heeft eens de historische uitspraak gedaan:’Er is geen prostitutie in Cuba en mocht die er wel zijn dan hebben wij de hoogst opgeleide prostituees ter wereld…’ Aan Fidel danken we ook de term ‘jinetera‘ (paardrijdster). Omdat volgens hem de noodzaak voor prostitutie in Cuba niet bestond ‘bereden’ Cubaanse prostituees hun buitenlandse ‘klanten’ voor hun eigen plezier.

Verboden

Prostitutie Cuba

Jinetera op Cuba.

Prostitutie is niet verboden op Cuba en wordt behoorlijk streng bestraft en gecontroleerd. En nee, dit is op Cuba geen paradox. De overheid kan gedrag dat niet verboden is bestraffen door er een ander label aan te hangen.

Dat zorgt er voor dat veel hotels geen Cubanen binnen laten als die bij een buitenlander willen overnachten of dat de Casa particulares de gasten moeten noteren. Prostitutie wordt lastig gemaakt en er staan behoorlijke straffen op. Hoe je daarmee om moet gaan lees je in ‘Romantiek op Cuba’.

Dat neemt niet weg dat er Cubanen zijn die graag met een buitenlander aan de haal gaan voor financieel gewin. Die Cubanen, dus ook de prostituees en de BoyToys, concentreren zich in de gebieden waar toeristen komen. Tenslotte is de kans dat je een buitenlander tegenkomt groter op Plaza Vieja en in de disco’s voor toeristen dan in Marianao of La Lisa. Dit geeft aanleiding tot de misvatting dat er veel prostitutie is op Cuba (gezien door de ogen van de Westerling).

Leugens en (zelf)bedrog in de prostitutie in Cuba

Veel westerse toeristen maken zichzelf wijs, of laten zich wijsmaken, dat laten we maar in het midden, dat hun ‘partner’ een onschuldig meisje of jongetje is dat als een blok voor hem of haar viel. (Tjonge, wat doen we moeite om seksueel correct te zijn in dit stuk…) Ze geloven maar al te graag in de onschuld van hun Cubaan(se).

Liefde of prostitutie op het eerste gezicht…

prostitutie op Cuba

Liefde op het eerste gezicht???

Liefde op het eerste gezicht van een 22 jarig fotomodel (m/v) met een 45 jarige westerling met 20 kilo overgewicht en een slecht gebit wordt als heel natuurlijk en normaal geaccepteerd (door die westerling). Alle argumenten worden uit de kast getrokken om die relatie goed te praten. De werkelijkheid is dat de financiële component altijd een rol speelt bij relaties tussen Cubanen en Westerlingen. Het sociaal/economisch verschil is zo groot dat dat ook bijna niet anders kan.

Wij lachen ons altijd rot als we zo’n Westerse man aan een tafel zien zitten met de hele familie en de echtgenoot van zijn verloofde zit er gewoon bij onder het motto dat het haar neefje is…

Een gewaarschuwd mens telt voor twee! Prostitutie op Cuba is, net zoals bijna alles, totaal anders dan wat wij gewend zijn. De seksuele moraal ook!

Jinetera in Havana

Jinetera in Havana

Mocht je meer inzicht willen in de ingewikkelde verhoudingen tussen mannen en vrouwen in Cuba, lees dan Romantiek op Cuba… Deel 2 van onze alternatieve reisgids voor mensen die niet door een land willen reizen met een roze bril maar de werkelijkheid onder ogen en in hun bed durven te zien.

Er zijn honderden manieren waarop het ‘Seks voor geld’ spelletje wordt gespeeld. Bijvoorbeeld:

De liftster

Er is groot gebrek aan transport op Cuba en ik neem dus altijd lifters mee. Ik stop dus ook vandaag weer bij de uitgaande weg van de stad en laad mijn auto vol. Naast me komt een mooie meid te zitten, achterin een Oma, moeder en kindje. Ik flirt een beetje met het mooie meisje naast me en ze flirt terug. Het is leuk in de auto. Dan is de achterbankfamilie waar ze moeten zijn en stapt uit. Mijn buurmeisje gaat er eens goed voor zitten. ‘Mag ik je een persoonlijke vraag stellen?’

‘Natuurlijk.’

Ze aarzelt even en waagt het er dan op: ‘Is het waar dat alle buitenlandse mannen een grote pik hebben?’ zegt ze terwijl ze naar mijn kruis kijkt.

‘Ping’ zegt mijn kruis! ‘Nee’ zeg ik. ‘Sterker nog hij is eigenlijk nogal klein.’

Ze staart intens naar mijn kruis, waar nu toch echt wat begint te groeien.

‘Wil je even voelen?’ vraag ik terwijl ik echt opgewonden begin te raken.

‘Mag dat echt?’

‘Ja hoor, graag zelfs!’

Voorzichtig betast ze me. ‘Mag ik hem zien?’ vraagt ze terwijl ze aan de ritsluiting frummelt.

Als ik niet tegenstribbel haalt ze mijn, inmiddels volledige erectie tevoorschijn en begint ermee te spelen, buigt zich voorover en zuigt als een stofzuiger.

‘Ho Ho, ik moet rijden… dit wordt gevaarlijk.’ (Het verkeer op Cuba eist wel wat aandacht.)

Met tegenzin stopt ze maar laat mijn beste vriend lekker in de frisse lucht.

Ik ben redelijk overdonderd maar vind het zeker geen onaangename ontmoeting!

Zij vindt het ook wel spannend en zegt dat we misschien wel even van de grote weg af kunnen gaan. Dat is niet tegen dovemans oren gezegd en vijf minuten later staan we midden in een suikerrietveld.

Ze vraagt me of ik haar ga helpen (lees geld geven) als ze mij helpt. ‘Tuurlijk meisje.’ En ’n dik half uur later rijd ik, nu volledig ontspannen, verder.

Je komt op Cuba vele malen per dag mogelijkheden tot plezier tegen. Lees in ‘Romantiek en liefde‘ hoe ze te herkennen en hoe je er vervolgens mee om gaat.

Cuba is nu eenmaal lastig te doorgronden.

Wat is waarde?

Natuurlijk ga je Romantiek op Cuba niet kopen zonder eerst CubaConga gelezen te hebben. Veeeeel te duur (lijkt het).

Wij wonen op Cuba en hebben andere meningen dan de reisgidsschrijvers die in twee weken het hele land doorgronden. (En we denken dat wij gelijk hebben en dat maakt het elke cent zo’n 10 keer waard. Je hebt de prijs van het boek er halverwege je eerste relatie al weer uit, zelfs als die relatie 45 minuten duurt…)

Het boek gaat telkens één of twee niveaus dieper dan deze blog. Voor echt begrip moet je nu eenmaal even gaan zitten :-).

Voor je überhaupt CubaConga koopt is hier een vrolijker noot:

Hoe ga je om met de jineteros?

Vind een digitale vriend/vriendin in Havana

Racisme op Cuba

Racisme bestaat niet.

Officieel is racisme door de revolutie afgeschaft maar in het dagelijks leven is ras belangrijk. Eskimos hebben 20 woorden voor sneeuw, Cubanen 20 voor ras.

In oplopende volgorde van pigmentatie onderscheiden de Cubanen de volgende rassen: (Als die volgorde je tegen de borst stuit ben je geen Cubaan (die interesseert het hele Westerse racisme debat helemaal niets) en kun je de lijst ook van onder naar boven lezen.)

Zwart

Albino

Albinos hebben geen pigment. Ook niet op Cuba

Papel (Papier)

Da’s best wel wit.

Rubio/Rubia

Zo blank of wit dat ze blonde haren en blauwe ogen hebben. Meestal zijn dit de nakomelingen van de Russen en Oost Duitsers die dertig jaar op het eiland gebivakkeerd en zich voortgeplant hebben.

Blanco/blanca

Blank of wit want dat is hetzelfde woord hier dus daar maakt niemand zich druk over, maar eventueel met bruine ogen en haar.

Trigeño/trigeña

Een tint donkerder dan Blanco. Trineños zien er Mediterraan uit.

Mulato adelantado//Mulata adelantada

Duidelijk van dubbel bloed maar wel vrij licht van kleur. Geen Afrikaanse neus!

Mulato blanconasso/Mulata blanconassa.

Iets donkerder dan een Adelantado maar met zwarte krullen. (Wat ze hier op Cuba ‘slecht haar’ noemen.)

Jabaa (Geel).

Blond, maar niet blank.

Mulatto/Mulatta

Duidelijk gemengd bloed. Meestal slecht haar. Wordt door de Cubanen ‘de beste uitvinding van de Spanjaarden’ genoemd.

Indio/india

Gemengd bloed met enkele Indiaanse invloeden. Meestal duidelijk in de ogen het haar en de neus.

Chino/China

Chinos hebben spleetogen. De kleur maakt niet uit het gaat hier om de invloeden van de oorspronkelijke indianen die het eiland bevolkten.

MulaTICO/TICA

Iets donkerder dan een Mulato. Altijd met slecht haar en meestal een Afrikaanse neus.

Metisso/Metissa

Tintje donkerder dan een Mulatico

Moreno/Morena

Zwart met ‘goed haar’.

Prieto

Iets zwarter maar nog geen Negro

Negro/Negra

Zwart met afro haar (slecht haar)

Negro telefono

Wit

Zwart als een bakelieten telefoon.

Azul

Nog zwarter dan een telefoon. Azul is Spaans voor blauw.

Politiek incorrect

Cubanen zijn verfrissend politiek incorrect. Ze noemen elkaar bij hun ras of andere in het oog springende kenmerken. Een zwarte wordt een Neger genoemd, een dikke heet ‘Dikke’. Iemand met grote oren heet Oren en als je een grote mond hebt noemen ze je Mond. Een dunne blanke man heet dus Blanco Flako.

De dagelijkse praktijk

Hoe werkt dit in het leven van alle dag?

Ik ben een Blanco (vroeger was ik blond) en ik zit op een terrasje met een vriend. Die heet Titanic, niet omdat hij gezonken is maar hij is een enorm grote vent. 1.94m en 130 kilo spieren met een behoorlijke bierbuik erop. Hij is zwart en kan niet zwemmen.

Hij staat op om naar de WC te gaan en omdat hij dan toch langs de bar komt zeg ik tegen hem: ’Neem een biertje mee.’

Iets te hard zegt hij: ‘Ja hoor, de blanke zet de neger weer eens aan het werk.

Het terras kijkt verwachtingsvol hoe die buitenlander hierop gaat reageren.

‘Ach, tis een simpel klusje’ zeg ik, ook iets te hard. ‘Jij bent best intelligent voor een neger, ik denk dat het je lukt. Anders had ik het zelf wel gedaan.’ Ff voor de duidelijkheid, hij is een van de intelligentste mensen die ik ken.

Iedereen die meegeluisterd heeft lacht en alle donkere mannen krijgen die zin te horen van hun tafelgenoten ‘Jij bent ook best wel intelligent voor een neger.’ Titanic brengt, terugkomend van de WC, twee biertjes mee en we proosten: ‘Op de blanken’ zegt hij. ‘Op de Negers’ antwoord ik. Niets aan de hand, gezellig verder bieren…

Officiële standpunt Cuba

Ras is gewoon iets dat je ziet en mag benoemen op Cuba. Er zit niet zo’n rare lading op als bij ons. Er wordt totaal niet spastisch over gedaan over iemands kleur. Het is net zoiets als een grote neus… Die heb je of die heb je niet.

Natuurlijk is er wel racisme op Cuba. Overal ter wereld is er racisme of we dat nu willen of niet. Op Cuba is er een (bijna) rechtstreeks verband tussen welvaart en ras. Hoe meer pigment hoe armer de mensen. Dit racisme is alleen erg goed verborgen omdat racistisch gedrag als contra-revolutionair wordt gezien en iemand van racisme beschuldigen ook. Op Cuba wil je absoluut geen contra-revolutionair zijn want dat maakt je tot een vijand van de staat.

Persoonlijk standpunt

Racisme is voor domme of luie mensen die niet de moeite kunnen of willen nemen verder te kijken dan de eerste 0,5 millimeter die de kleur bepaalt. Alle discussies die hierover gaan missen letterlijk en figuurlijk diepte.

Voor jou aanbevolen leesvoer:

Hoe ga je om met de beruchte Jineteros?

Wat je niet op Cuba ziet.

Snap Cuba

Cuba is een verhaal apart.

Er wordt ongelofelijk veel onzin verteld over Cuba. Het is dus een goed idee je een beetje in te lezen voor je gaat.

Hier vind je ons perspectief als bewoners van dit rare eiland en dat wijkt nogal af van de gemiddelde reisgids of reisverslagblogje van mensen die twee weken geweest zijn en Cuba helemaal ‘snappen’. Dat is onmogelijk, ik woon hier al bijna 15 jaar en snap het nog steeds regelmatig niet.

Veel informatie over Cuba op het internet of in reisgidsen slaat de plank mis of is puur geschreven vanuit commercieel of politiek perspectief. Ik ben niet commercieel en ook niet politiek dus hier vind je op een rijtje de dingen die je over Cuba zou moeten weten voor je vertrekt.

Deze post is up to date want ik werk hem elke maand bij. Cuba verandert snel.

Elk onderwerp linkt door naar een post dat verdere informatie en soms onzinnige details geeft.

Reisdocumenten.

Je paspoort moet nog minimaal 6 maanden geldig zijn vanaf de dag van je uitreis vanuit Cuba.

Je hebt een Visum nodig (ook wel toeristenkaart genoemd) en dat kun je (meestal) niet op Cuba krijgen. SoWieSo laat je luchtvaartmaatschappij je niet aan boord gaan zonder visum. Zaak is dus visum van tevoren te regelen en dit zijn de verschillende manieren waarop je dat kunt doen.

Een reisverzekering is overigens NIET verplicht op Cuba en nog vrij nutteloos ook. Wel moet je, officieel, een Cuba-verklaring van je ziektekostenverzekering hebben. In de praktijk wordt daar nooit naar gevraagd maar mail voor de zekerheid je verzekering even dat ze je er een sturen.

Vaccinaties

Vaccinaties zijn niet verplicht.

Overnachten.

Je kunt op verschillende plaatsen je moede hoofd te rusten leggen:

Casa Particular:

Casa Particular

Casa Particular

Als je Cuba een beetje wilt leren kennen slaap je in een Casa Particular. Dat zouden wij een B&B noemen maar het zit toch iets anders in elkaar. Zo boek je een Casa particular en de dingen waar je op moet letten.

Hotels:

Mijn advies zou zijn deze te vermijden. Meestal hebben ze één of twee sterren minder dan wat de rest van de wereld aan sterren geeft aan gelijkwaardige hotels. Hotel Parque Central is vorig jaar zelfs letterlijk een ster kwijt geraakt die van de muur viel. Gelukkig is er niemand gewond geraakt tijdens die downgrade.

Hotels zijn duur, het eten is matig, de service slecht en worden allemaal door de staat gerund. Om te kijken naar de overmaat aan mensen in uniform die niets staan te doen kun je ook door gewoon een hotel binnen te lopen, daar hoef je er niet voor te logeren.

Jorge en zijn douche

Als de douche het niet doet kun je in elk hotel wel een Jorge vinden met een emmertje warm water…

Dat geld ook voor de volgende overnachtingsoptie de hel van de…

All inclusives:

De meeste mensen plannen hun Cubareis verkeerd in mijn ogen. Moe van de lange vlucht en de jet-lag rennen ze twee of drie dagen door Havana om vervolgen zoveel mogelijk van het land te zien. Ze realiseren zich niet dat reizen door Cuba niet altijd eenvoudig is (zie hieronder ‘transport’). Aan het eind van hun reis gaan ze een paar dagen bijkomen om uitgerust de nachtvlucht naar huis te nemen en als nog doodmoe thuis te komen.

Als je naar Cuba wilt voor een all inclusive vakantie kom je vaak bedrogen uit. Hier geldt hetzelfde als voor de hotels: een ster minder dan je dacht…

Geld

De technische details

Officieel heeft Cuba twee valuta. Beiden zijn alleen op Cuba te verkrijgen (en totaal waardeloos daarbuiten). Als toerist mag je beiden gebruiken en ik raad je dus aan ook wat Moneda Nacional te wisselen bij aankomst al was het maar om te laten zien dat je begrijpt hoe het werkt. Geld begrijpen op Cuba scheelt een hoop in de kosten!

Het verschil tussen de pesos

In mijn ogen is dat dubbele valuta systeem onzin.

Het budget

Je budget wordt bepaald door wat je wilt doen en hoe je wilt leven. Cuba is niet goedkoop en kan zo duur worden als je zelf wilt. Hier een uitgebreid verhaal over Budgetten

Ook als je goed budgetteert wordt Cuba nooit goedkoop.

Pinnen en Credit Cards

Ja je kunt tegenwoordig pinnen op Cuba en dat is iets duurder dan contant geld meenemen. Hier de laatste informatie over pinnen en creditcards. 

Eten en Drinken

Een bar met locals

Waar zo’n 10 jaar geleden mijn motto nog was: ‘Als je kunt eten moet je eten, het maakt niet uit hoe vies want je weet nooit wanneer je weer kunt eten’ is dat tegenwoordig veel beter. Nog steeds kun je heel slecht eten als je wilt maar er zijn tegenwoordig prima restaurants (paladars) en best gezellige barretjes.

Transport

Je kunt een auto huren en hier lees je waarom je dat niet zou moeten doen. Er zijn veel betere alternatieven. Sowieso raden we je af te veel kilometers in te plannen. De snelweg van Havana naar Pinar del Rio en de andere kant op tot net voorbij Sancti Spiritus is vrijwel leeg, 6 baans en in redelijke staat. Daarna wordt het toch ‘wat minder’ omdat al het verkeer over een tweebaansweg weg moet. Reizen valt altijd een beetje tegen.

Het beste reis je met de collectivos. Dat zijn snorders die met gehuurde toeristenauto’s taxi rijden tussen alle bekende plaatsen. We leggen in detail in ons boek uit hoe dat werkt :-). (Ja, we moeten ook af en toe wat verkopen om dit blog in leven te houden.)

GPS is verboden op Cuba maar je telefoon mag je gebruiken. Download maps.me voor je vertrekt en je hebt geen wegenkaart nodig. In sommige delen van Havana wordt GPS gejammed maar daarbuiten werkt het prima.

Wil je iets met twee wielen huren? Fiets of Motor.

Beste periode om naar Cuba te gaan.

Je hoeft niet om het orkaanseizoen heen te plannen… De winter is het lekkerst qua weer en in de zomer kan het soms heel hard regenen, maar nooit lang. Het is wel warm in de zomer. Persoonlijk vind ik de kerstvakantie en begin januari te druk met toeristen. Dus zolang je om die tijden heen kunt plannen zou ik dat zeker doen. Het weer op Cuba.

Contact met het thuisfront/internet

Bellen is heel duur. Echt heel duur! Gelukkig heeft elke stad en dorp tegenwoordig een WiFi zone waar je online kunt om te whats-appen of te mailen Hier de WiFi gebruiksaanwijzing.

Spaans

Ja, vrijwel iedereen spreekt enkel Spaans. Google translate is tegenwoordig ook off-line te gebruiken (wel eerst ff downloaden). Daar kom je een heel eind mee en anders heb je altijd je handen en je voeten of ‘wat en hoe Spaans’ nog.

Veiligheid

Kijk af en toe waar je loopt

Cuba is ongelofelijk veilig. Je kunt behoorlijk risico-vrij door alle steden dwalen. Hoewel, waar andere gidsen je wijzen op de schitterende gebouwen hebben wij eerder de neiging je te vragen ook af en toe te kijken waar je loopt.

Gebroken polsen en enkels zijn het grootste gevaar voor de gemiddelde westerling die aan goed onderhouden trottoirs gewend is.

Ongemakken

Verwacht in niets Westerse standaarden en verwacht tegelijkertijd dat de Cubanen hun uiterste best doen het jou naar de zin te maken (zolang ze een centje meepikken).  Veel websites en reisgidsen zien de Jineteros als een grote bron van ergernis. Wij zien ze als een bron van vermaak en een goede manier om het land en haar mensen te leren kennen zolang je weet hoe je met ze omgaat.

Help de Cubanen

Door het systeem is er nogal wat gebrek aan zaken. Een van de dingen die je niet mee moet nemen zijn zeepjes… die zijn namelijk veel goedkoper op Cuba dan hier. Dat hele artikel is trouwens een vermakelijk bron van desinformatie.

Wat je wel zou kunnen geven, aan wie en hoe je dat zou kunnen doen vind je hier.

Help Jezelf

Je zou jezelf een groot plezier doen met het lezen van ons boek voor je gaat. Vrijwel alle informatie op het internet en in reisgidsen slaat de Cubaanse plank volledig mis. Wij willen dat je thuiskomt met leuke verhalen en fijne ervaringen en daarom hebben we drie boeken geschreven dat daarvoor zorgt. Lees in ieder geval CubaConga voor je vertrekt!

Havana ontdekken

Deze Compañero kan een virtueel plan op maat voor je maken zodat je Havana achter schermen kunt verkennen. Hier vind je nog wat extra info over Havana.

Mensen plannen altijd te weinig tijd in voor Havana. Het is veel groter dan je denkt. Mijn vuistregel zou zijn 30% van je tijd voor Havana in te ruimen en minder kilometers te maken dan je normaal zou doen.

Waarom is Cuba zo lastig te doorgronden?

Doe jezelf een lol en lees wat artikelen op deze blog als je het boek niet wilt kopen.

Daarna realiseer je je vanzelf dat het toch wel handig zou zijn ons boekje te hebben 🙂

Cuba reisinformatie

Veel reisinformatie over Cuba is ronduit misleidend.

Bij informatie dien je altijd naar de bron te kijken en de meeste reisinformatie over Cuba wordt aangeboden door organisaties die reizen naar Cuba

reisinformatie

Positieve reisinformatie

organiseren. Een soort “wij van WC eend keuren WC eend goed”. Deze organisaties geven je reisinformatie die je zin in een reis naar Cuba vergroot maar weinig met de werkelijkheid te maken heeft. Ooit een reclame met objectieve informatie gezien? Dit slaat bijvoorbeeld echt niet op Cuba…

Andere bronnen voor reisinformatie zijn politiek getint.

reisinfo

Een ander perspectief

Het politieke systeem van Cuba roept nogal wat controverse op en als je een bepaalde bril op hebt, kun je geen informatie geven die niet bij die bril past. (Er zijn zowel zeer positieve als zeer negatieve bronnen actief op internet). (Wij van WC eend praten over Glorix met een WC eend-bril,)

50 tinten grijze informatie

Omdat vrijwel alle reisinformatie over Cuba niet over reizen gaat maar over geld of politiek heb ik CubaConga geschreven. Voor zover mogelijk is de reisinformatie die ik over Cuba geef objectief. Ik heb geen enkel economisch belang (behalve dat tientje dat het boek kost dan) en hoe meer ik van Cuba gezien heb, hoe meer ik twijfel over het politieke systeem en haar consequenties. (Ik begon, 14 jaar geleden, als overtuigd kapitalist/democraat).

De werkelijkheid is volgens mij niet wit of zwart. CubaConga is bij mijn weten het enige boek met “grijze” reisinformatie. Ik ben niet voor, ik ben niet tegen, ik ben neutraal. Ik probeer je ook niet naar Cuba te praten, noch je daar weg te houden.

Objectieve reisinformatie over Cuba

Dat maakt deze site en ons boek een bron van informatie die je nergens anders vindt zonder eerst door een stapel commercie folders of politieke pamfletten te hoeven wieden.

Ik heb geprobeerd het kaf van het koren te scheiden en je te voorzien van nuttige informatie over Cuba, en wens je dan ook een geweldige reis!

Goed begin

Om je op weg te helpen en je een paar uur bij aankomst te besparen hier een tipje.

Op Cuba is niets wat het lijkt

Je zult alles wat je weet over Cuba moeten loslaten om het land echt te doorgronden. Ik realiseer me dat deze site een totaal ander beeld schetst van Cuba dan wat je elders vindt. Dat komt omdat ik al dik 12 jaar op Cuba woon en de gemiddelde reisgidsschrijver Cuba in 2 weken even ‘doet’.

Aan te raden artikelen:

Hoe boek je een auto en hoe kan het beter?

Hoe zit dat met het visum?

 

 

Misverstanden over Valuta op Cuba.

Twee Valuta op Cuba

Laatste update 10/2019

Iedereen is er van overtuigd dat er twee valuta zijn op Cuba en sommige bronnen (die er verstand van zouden moeten hebben) beweren zelfs dat de CUC (convertible peso) voor toeristen is en de MN (Moneda Nacional) voor de Cubanen.

Onzin over Valuta

Er wordt zoveel onzin over Cuba verteld omdat mensen ons westers referentiekader op een totaal ander systeem leggen (en omdat het beter verkoopt). Mensen die over Cuba schrijven snappen het vaak niet en doen dat op basis van een bezoek van twee weken waarbij ze alles wat ze zien en horen voor zoete koek slikken.

Wat’s gebeurd?

Even een stukje historie voor een beter begrip:

Tot 1994 circuleerde er twee valuta op Cuba. De Cubaanse Peso en de Amerikaanse dollar. Dit is in veel Latijns Amerikaanse landen nog steeds zo.

De truc met de CUC.

In 1994 besloot Fidel dat het afgelopen moest zijn met de US $ en hij verbood gebruik en bezit ervan. Toen zaten een hoop mensen met een stapel dollars, onder hun matras of op hun bankrekening, die op slag waardeloos waren. Fidel had de oplossing en hij zei: ‘Geef mij je dollars, dan geef ik je CUC in ruil. Vanaf nu is CUC legal tender’.

In één klap harkte hij zo alle dollars op het eiland binnen en gaf een soort Monopolygeld in ruil. Ik noem het zo omdat de CUC weliswaar converteerbaar wordt genoemd, maar dat enkel is op Cuba. Neem maar eens een briefje van 20 mee naar huis en probeer het eens te wisselen bij de bank of GWK.

CUC en Peso (MN)

Vanaf toen had je officieel twee valuta op Cuba. Nog steeds is dat zo. Veel toeristen denken dat ze geen gebruik van de MN mogen maken maar beide valuta zijn volledig inwisselbaar en als toerist (buitenlander) mag je beide gebruiken. Cubanen gebruiken ze zonder problemen door elkaar. Het is een misverstand dat de CUC enkel voor toeristen is, alle import wordt in CUC betaald, inclusief de ‘lokale import’ wat dat ook moge betekenen! (producten die op Cuba gemaakt worden maar toch als ‘import’ verkocht worden in CUC.)

Hier de actuele wisselkoers van de CUC... Geef de site even de tijd, hij is van een Cubaanse bank.

Herken de CUP

Omdat wij niet gewend zijn met twee soorten geld te werken is het wel eens lastig om de twee (schijn) valuta uit elkaar te houden. Eenvoudige regel: Op de CUP (MN) biljetten staan gezichten en op de CUC biljetten monumenten. Als je dus met monumenten betaalt, let dan op dat je geen gezichten terug krijgt! (Andersom is nog nooit gebeurd.)

Schijnvaluta.

Het punt van deze post is echter dat er helemaal geen twee valuta op Cuba circuleren. (kleine lettertjes: Niet voor particulieren en toeristen dan, voor Cubaanse bedrijven is het een andere zaak).

3 peso moneda nacional als Valuta

De CUC en de Peso zijn aan elkaar gekoppeld. Voor één CUC krijg je 24 (kopen) of 25 (verkopen) Peso. Die koerst staat vast. Altijd!

Voor het gemak nemen we voor de rest van dit artikel 1 CUC = 25 Peso.

3 CUC is 75 MN

Je kunt dus iets wat 2 CUC kost, betalen met 50 Peso. 3 CUC betaal je met 2 CUC en 25 Peso. 4 CUC is 100 Peso en 40 CUC is 30 CUC plus 250 Peso. 8 CUC is… denk dat je het nu wel snapt.

Alles is te betalen in beide valuta en die hebben een vaste omrekenvoet. Altijd!

Dubbele Valuta in Nederland.

Wij kunnen ook claimen dat we een dubbele valuta hebben. Wij hebben dubbeltjes en Euro’s. Die hebben ook een vaste omrekenvoet. Er zitten namelijk 10 dubbeltjes in één Euro! Altijd!

Je kunt dus iets van 2 Euro betalen met 20 dubbeltjes of met één Euro en 10 dubbeltjes. Je zou prijzen in Euro’s en in dubbeltjes kunnen stellen. Misschien hebben we, volgens deze theorie, wel een driedubbele valuta in Europa, want we hebben ook nog kwartjes! (1 Euro is 4 kwartjes, Altijd!).

Reken de volgende keer je inkomen eens om naar dubbeltjes! Voelt lekker he?

Terug naar de CUC en Peso op Cuba

Aangezien ze een vaste omrekenvoet hebben kun je niet spreken van twee valuta. Hooguit twee verschillende uitdrukkingen van dezelfde valuta. Het hele debat over de dubbele valuta is kunstmatig. Cubanen geloven zelf ook in de dubbele valuta maar in de praktijk rekenen ze vloeiend van CUC naar Peso en andersom.

Rekenen in Peso

Dat omrekenen kun jij ook. Als iets in Peso geprijsd is, haal je er twee nullen vanaf en vermenigvuldig je het resultaat met vier. Andersom deel je het door vier en doe je er twee nullen bij. 100 Peso wordt dus 4 CUC (en andersom). 8 CUC wordt dus 200 Peso. Een kind kan de was doen.

Conclusie

Er is helemaal geen dubbele valuta op Cuba. De CUC en de Peso zijn gewoon twee expressies van dezelfde valuta.

Als je dat niet met me eens bent dan nodig ik je uit dat in de comments te onderbouwen.

Toch moet jij als toerist de Peso op zak hebben om te laten zien dat je het snapt. Daar is eenvoudig aan te komen. Elke Cadeca (wisselkantoor) wisselt CUC’s in Pesos. Zorg dus dat als je geld wisselt je ook meteen een briefje van 20 CUC omzet in 480 Peso en geef die uit aan dingen op de markt, cafetaria’s, pinda’s en vaste route taxi’s.

When in Rome…

When in Havana…

Nu we dan toch aan het debunken zijn, laten we een andere prangende vraag aan de wilgen hangen:

‘Hoe geef ik geld uit op Cuba zonder het regime te steunen?’

Nou, niet.

Je komt het land binnen met je harde valuta, die geef je aan de staat en krijgt daarvoor CUC’s. Dat is alleen geld op Cuba dus je harde valuta zijn dan al in handen van het regiem. Als je politiek gemotiveerd en geëngageerd bent en je bent tegen het regiem (dat iemand dat woord gebruikt geeft al aan dat hij tegen is, wij hebben een regering) dan moet je NIET naar Cuba. Punt.

Toch naar Cuba?

Als je wel naar Cuba gaat is het misschien handig dat met zoveel mogelijk benul van dit unieke land en systeem te doen.

Op Cuba is de ‘geenbenulbelasting’ namelijk erg hoog! Hier krijg je niet alleen benul, we geven je ook nog een tip die je een paar uur gaat besparen bij aankomst.

Aan te raken artikelen:

Zo boek je een Casa Particular

Weetjes over een auto huren

Taxioorlog in Havana

Neem de vaste route taxi

Normaal raad ik iedereen aan vooral gebruik te maken van de vaste route taxi’s in Havana. Goedkoop, snel en nog leuk ook. Als je weet waar je heen moet, steek je een arm uit en roep je je bestemming naar de chauffeur. Als die ook die kant op gaat stopt hij en stap je in. Simpel. Zie onderaan dit artikel voor de handigste routes voor de gemiddelde toerist.

Maar nu even niet.

Er is een taxioorlog aan de gang!

Wat’s gebeurd?

Vaste route taxi’s VS Raul

“de vijand wordt sterker Generaal” “Verhoog de belastingen en stuur meer inspecteurs en politie.”

Prijsverhoging gestolen diesel

In december verhoogde de overheid de prijs van illegale diesel met 300%. (Ja al die mooie oude Amerkanen rijden allemaal met moderne motoren op gestolen en dus illegale diesel.) Hoe verhoog je de prijs van illegale diesel? Gewoon meer inspecteurs op de dieselhandel inzetten en de straffen verhogen. Risico omhoog, prijs omhoog.

De chauffeurs verdienden geen cent meer en verhoogden hun prijzen. Ritjes die vroeger 5 kostten gingen naar 10. 10 naar 20 en 20 naar 30. De overheid verbood dat en zette extra inspecteurs in.

Korte ritjes voor zelfde geld

De chauffeurs verdienden hun brood niet meer en begonnen korte ritjes te maken. Waar ik vroeger met één taxi thuis kwam voor 10 had ik er nu twee van 10 nodig. Dit was half januari 2017.

Regulering

Eind januari 2017 greep de overheid weer in. Vaardigde een gedetailleerde lijst uit van ritprijzen en afstanden en zette wederom extra inspecteurs in.

De facto gingen de prijzen voor een ritje zelfs omlaag. Als je nu taxichauffeur was moest er geld bij voor een dagje werken.

De chauffeurs gingen staken. Reden leeg rond en op straat zag het zwart van de mensen die transport zochten.

De overheid verbood de staking en zette extra inspecteurs in. Op dit moment zijn volgens mij ongeveer 10% van de passagiers tegelijkertijd inspecteur. Dat maakt het allemaal nog lastiger.

Het chauffeursfront is verdeeld. Sommigen rijden voor de oude tarieven en nemen het risico van grote boetes. Sommige rijden als taxi-direct alleen mensen direct naar hun bestemming. Dat kan niet iedereen betalen. Sommigen rijden leeg rond als protest en de meesten rijden gewoon niet.

De overheid zet extra bussen in op het moment maar die kunnen de vraag niet aan (al die inspecteurs moeten ook weer naar huis).

De vaste route taxi… nu even niet in Havana!

Deze post is van half maart  ’17. Zodra de situatie stabiliseert pas ik hem aan.

Half april is alles weer bij het oude… Dieselprijs gezakt. Taxis rijden weer en prijzen voor een ritje zijn weer 10 voor kort en 20 voor lang… Dus neem de vaste route taxi!

Update Januari 2018:

De chauffeurs hebben weer een nieuwe techniek om de ritjes korter (en dus duurder te maken). Zo’n beetje elke dag neem ik de vaste route taxi van mijn huis naar Vedado. Dat is bijna de langste rit die je kunt maken voor de onofficiele oficiele prijs van 10 pesos. Alle taxi’s die voorbijkomen gaan naar Copelia maar als je Copelia roept zeggen ze ‘nee’. ‘Tot waar ga je?’ Ongeacht het antwoord zeg ik ‘OK’ en stap in… Als hij dan stopt om me uit te laten zeg je… ‘nee, rijd maar door. Ik vroeg je of je naar Copelia ging en je loog door nee te zeggen. Toen vroeg ik tot waar je wel ging en toen loog je weer… Ik loog toen ik OK zei…’

Update eind maart 2018.

De overheid is het Kapitalistische (scheldwoord in Cuba) gedoe meer dan zat en heeft er een enorme partij bussen tegenaan gegooid. Die rijden de vaste route taxi routes voor 5 peso (waar de taxi’s 10 0f 20 vragen). Er staan bijna geen mensen meer langs de weg en de kapitalisten dreigen de strijd die ze zelf zijn begonnen te verliezen.

Update augustus 2018

Alles is weer bij het oude. Gewoon weer de vaste route taxi nemen!

CubaConga is een leuk spelletje 🙂

Update Februari 2019

7/1/’19 is de nieuwe taxi wet van kracht geworden. Zal je niet vermoeien met de details maar het resultaat is dat het aantal vaste route taxi’s ongeveer gehalveerd is. De helft van die helft rijdt niet meer als vaste route taxi maar als ‘taxi-direct’, wat betekent dat ze enkel in te huren zijn als een normale taxi.

Gelukkig heeft de staat 450 Russische minivans gekocht en die hebben de rol van die mooie, uitgewoonde oude Amerikanen overgenomen.

Persoonlijk ben ik al dat gedoe een beetje zat en neem ik de bus.

Meest gebruikte vaste route taxi’s:

Havana Veilla-Vedado:

Op de hoek van Parque Central ga je op Neptuno staan en elke vaste route taxi die daar voorbij komt gaat naar Vedado. Roep ‘Coppelia’.

Vedado-Havana Veilla:

Ga op 23 staan, twee bokken richting zee vanaf Havana Libre hotel. Alle taxis hier gaan naar de oude stad. Roep ‘Habana’!

Vedado-Miramar

Ga op Linea staan en steek 3 vingers (voor 3ra) in de lucht. Roep ‘Miramar!’ of ‘Septenta!’.

Miramar-Vedado

Op 3ra roep je ‘Vedado!’

Maak een excursie met de vaste route taxi… Gewoon in een willekeurige taxi stappen en tot het eindpunt blijven zitten. Dan kom je voor 20 Pesos in een buitenwijk waar nog nooit een toerist geweest is… eet of drink daar iets en neem een taxi (of zelfs de bus) terug. Heb je een origineel avontuur te vertellen bij thuiskomst :-).

Aanbevolen artikelen:

Cuba is nu eenmaal een bijzonder land: Cubaanse absurditeiten

Zo boek je een casa particular

Geld is een ingewikkelde zaak op Cuba

Een Cubaanse Koelkast

Ik heb een koelkast nodig.

Gewoon een normale, niet te grote koelkast. Toevallig heb ik afgelopen zomer een koelkast gekocht bij CoolBlue en zoiets wil ik ook op Cuba. CoolBlue weigert me een koelkast te sturen en dat is ook maar beter omdat hier het voltage en de frequentie anders is en alle elektronica er binnen de kortste keren de brui aan geeft.

Op naar de winkel. Daar staat een koelkast die lijkt op die ik bij CoolBlue heb gekocht voor 385 euro.

De prijs is in CUC en dat is ongeveer een Dollar en dat is momenteel ongeveer een euro. Die koelkast is dus dubbel zo duur en nog van een minder goed merk en met een minder goed milieulabel ook. Toch heeft iedereen een koelkast hier!

Veel te duur!

Ik ben niet van plan om bijna 800 dollar voor een koelkastje af te tikken en kan me ook niet voorstellen dat Cubanen dat wel doen. Ikbespreek mijn probleem met een goede vriendin…

‘Dat gaan we op z’n Cubaans oplossen. Welke wil je?’

Wij naar de winkel en ik wijs mijn koelkast aan. ‘Vierhonderd?’ is haar vraag?

Dat lijkt me een prima prijs voor een nieuwe koelkast met drie jaar garantie. (Over garantie heb ik het nog wel een keer.)

Drie weken later heb ik mijn koelkast en betaal ik haar 400 CUC.

Wat’s gebeurd?

Ody, mijn vriendin, heeft een paar buitenlandse verloofdes en haar Canadees kwam naar Cuba voor twee weken vakantie. Ze verhuisde haar koelkast naar de buren en nam de Canadees mee naar huis. Tranen met tuiten want ze had haar koelkast moeten verkopen om eten voor de kinderen te kopen… Dat kan zo’n Canadees natuurlijk niet verkroppen en de volgende dag naam hij haar mee naar de winkel. ‘Kies er maar een uit schat.’

De koelkast werd diezelfde dag nog bij haar afgeleverd. Dolblij!!! Wat een geweldige echtgenoot is die Canadees!

Twee weken later vertrekt hij weer en wordt de koelkast bij mij afgeleverd. Iedereen blij! Ody heeft 400 CUC extra aan haar Canadees overgehouden. De Canadees heeft een gezin gered van de bedorven melk en twee topweken gehad. Uit eigen ervaring weet ik dat dat een heel fijn gevoel geeft. Dat gevoel gun je iedereen! Ik heb voor half geld een koelkast.

Mocht ik nog een TV, Iphone, Invicta horloge of tablet willen, dan hoef ik dat natuurlijk maar te vragen. Ody heeft nog een andere Canadees, een Duitser, een Zwitser en sinds kort een Italiaan! Ze kan niet wachten tot de Amerikanen in grote getalen komen opdagen om dingen te kopen of mee te nemen!

Dit is een van de manieren om een koelkast op Cuba te kopen… er zijn er nog 23 is mij verteld. Niemand koopt een koelkast in de winkel.

De meeste casas particular hebben al een koelkast…

Aanbevolen artikelen:

Nog meer absurde verhalen over Cuba

zo boek je een casa particular…

Drugs op Cuba… Beter van niet

Vergeet drugs op Cuba!

Geen drugs kopen,

Niet meenemen,

Niet gebruiken

Zeker niet verkopen!

Er niet over praten, niet (ver)kopen en het liefst niet eens aan denken!

Vervolging

Drugsgebruik wordt streng vervolgd. Als je gepakt wordt (ook met een klein beetje voor eigen gebruik) kun je uitkijken naar het maken van nieuwe vrienden in een minus 5 sterren all-inclusive. Het animatie team staat al klaar en heeft ‘er’ zin in!

Drugs

Het Animatie Team van blok B

Gewoon geen drugs dus.

Alcohol

Een uitzondering is alcohol (ja, da’s ook een drug). Op elke straathoek te koop voor weinig. Behalve in ziekenhuizen en op scholen is er altijd wel bier of rum te krijgen. Er zijn speciale rumwinkels die 24/7 open zijn. Je zou eens zonder komen te zitten…

Dronkenschap is de nationale hobby! Elke andere vorm van druggebruik wordt zeer zwaar bestraft. Als je geen twee weken zonder je kick kunt kun je beter niet naar Cuba gaan.

Op deze pagina geven we je nog wat andere tips over de aankomst op het vliegveld.

Aanbevolen artikelen:

Wat je wel op Cuba kunt doen…

Of wat je nog meer niet op Cuba ziet

Twee geluiden

Twee nuttige Cubaanse geluiden

Cuba heeft haar eigen lichaamstaal. Hier laten we je twee typisch Cubaanse geluiden horen en zien die jou respect gaan opleveren en veel ellende gaan besparen:

Je kraamt onzin uit. (Ik geloof je niet)

Als iemand je een voorstel doet (waarvan jij vindt dat het te duur is) of je een rekening brengt (waarvan jij weet dat hij te hoog is) kun je natuurlijk verbaal protesteren. Dat heeft meestal weinig effect. Je kunt ook met je lichaamstaal laten zien dat je het er niet mee eens bent. Op z’n Cubaans!

Als Cubanen vinden dat iemand onzin verkoopt maken ze een soort omgekeerde zoen terwijl ze even hun hoofd bewegen en hun gesprekspartner recht in de ogen kijken.

Als je dus aan een taxi chauffeur een prijs vraagt is dit bijna standaard je reactie en de prijs wordt gehalveerd!

Als je dit doet straal je uit dat je het begrijpt en erbij hoort. Je zult zien dat de prijs plots halveert en dat de rekening met een glimlach wordt gecorrigeerd. Oefen een beetje voor de spiegel en op Cuba zul je merken hoe vaak dit geluid je van pas gaat komen!

Ik wil aandacht.

Overal ter wereld wordt dit geluid als een zeer groot gebrek aan respect gezien maar op Cuba werkt het geweldig en is het volledig geaccepteerd. Als je de aandacht van een ober, een verkoper of een hotelmedewerker wilt (en geloof me, iedereen wil dat op een bepaald moment, service is een onbekend concept op Cuba). Span je lippen, Pssst en richt het geluid en je ogen naar degene wiens aandacht je wilt. Ook hier weer laat je zien dat je erbij hoort en je zult de service met sprongen zien verbeteren.

Nog meer handige tips? Lees deze blog en daarna ons boek. Op de bestelpagina krijg je nog een tip die je een paar uur op Cuba gaat besparen.

Wij hebben geen enkel commercieel belang (behalve ons boekje natuurlijk) en hoeven je dus geen reis naar Cuba te verkopen. Daarom wijkt deze blog nogal af. De meeste informatie die je vindt op het internet kan zo uit de glossie reisbrochure komen. Wij wonen er en snappen echt heel meer van Cuba dan de Lonely Planet!