De geschiedenis van geld

Want geld is een ingewikkeld ding op Cuba

  1. Stukje geschiedenis

    In de meeste landen bestaat er één munt. In Cuba was dat aanvankelijk ook zo: de ‘Peso’. Dergelijke munt krijgt internationale waarde op de vrije markt. Die waarde fluctueert van dag tot dag. Dat is de wisselkoers. Deze wordt bepaald op de valutamarkt en niet zoals op Cuba door de overheid. 

  2. Na de revolutie van 1959 en de handelsblokkade van John Kennedy (1962), wordt de Peso steeds minder gebruikt om in het buitenland producten te kopen of verkopen. De internationale ruilhandel neemt toe (suikerriet voor olie). Ze moeten wel, de Peso wordt steeds minder waard.

In 1986 gaat de Cubaanse staat voor de eerste keer failliet. De waarde van de Peso verliest contact met andere munten en heeft praktisch alleen nog waarde op Cuba. Er volgt een diepe economische crisis die in 1991 verergert door de instorting van de USSR en de aanscherping van het Amerikaanse handelsembargo in 1992. Vanaf dan breekt de ‘Periodo Especial’ aan. Binnen een paar maanden zakt de waarde van de Peso tot 125 voor één dollar en import stopt bijna geheel.

 

(directe voorloper van de CUC, D-serie voor studenten, 1985) 

Er verschijnt een voorloper van de latere CUC. Het was een soort waardecertificaat. Ze waren bedoeld voor bezoekers uit het Oostblok (toeristen en specialisten; er waren in die tijd geen westerse toeristen) De waarde bedroeg ongeveer een Peso voor 0.90 Sovjet Roebels. Tegelijkertijd verschijnen soortgelijke certificaten voor bezoekers uit kapitalistische landen. Ook werden er certificaten gedrukt die echte wisselbrieven waren (éénmalig bruikbaar) (voor studenten en Cubanen). Kortom: geld is een puinhoop geworden.

2. Post-Sovjet tijdperk en huidige CUC

In 1993 wordt op Cuba de dollar aanvaard als betaalmiddel. Fidel Castro hoopte zo ‘deviezen’ in handen te krijgen om in het buitenland goederen te kopen. In 1994 wordt de CUC ingevoerd. Bij de invoering was er een segregatie tussen Cubanen en buitenlanders (toerisme apartheid). De CUC was bedoeld om alleen te worden gebruikt door toeristen. Deze eerste CUC-biljetten zijn ondertussen uit de omloop gehaald en bestaan dus niet meer.  

De waarde tussen de CUC en de CUP is vast (‘gepegged’). Net zoals hun waarde t.o.v. de dollar (1 CUC = 1 dollar = 25 CUP). Ook hier: ‘omdat Fidel het zo zei‘. Geheel tegen de bedoeling in, komen steeds meer CUC’s terecht bij de Cubaanse bevolking (via familie in de US en contacten met buitenlanders). In 2004 wordt de inwisselbaarheid van de CUC daarom beperkt. Er komen in dat jaar ook nieuwe biljetten. Die worden nu nog steeds gebruikt. Om de dollar nog meer uit het binnenlands betaalverkeer te weren, wordt er voortaan ook een extra taks geheven van 10% (gravamen). In 2005 beslist Fidel bovendien om de ‘peg’ te wijzigen: 108 dollar voor 100 CUC. Vervolgens komt er een volledig verbod op het gebruik van de dollar als betaalmiddel binnen Cuba. Maar het kwaad is geschied en de dedollarisatie mislukt.

(de ‘moderne’ CUC, 2004)
Ondertussen maakt Fidel opnieuw een fout. Hij verplicht de Cubaanse firma’s om in de boekhouding met CUC’s te werken. Maar er worden verschillende waarden gebruikt voor de omrekening van de CUP naar de CUC. Van 1 CUC voor 24 Pesos, 1 voor 8 tot zelfs één CUP voor één CUC. Wat een chaos!

  • Naar het einde van de CUC

    Al vrij snel (na 2005) wordt duidelijk dat de invoering van de CUC een slechte zaak was. Men zocht een oplossing en in 2013 werd een tijdslijn bekend gemaakt voor de afschaf van de CUC. Maar de hindernissen lijken gigantisch. Zou er een volksopstand komen, hoe gaat de interne economie reageren, wat zijn de macro-economische gevolgen,.. ?
  • In 2019 opent Cuba haar eerste MLC (Lees Vreemde Valuta) winkels. Alle prijzen zijn in USD en je kunt alleen betalen met een Buitenlandse Credit Card of een Debit Card gekoppeld aan een USD of Euro rekening bij een Cubaanse bank. Hierdoor kreeg de zwarte markt een enorme impuls. Zowel voor de waarde van de CUC (die op straat al gauw van 1 op .89 naar 1 op 1,50 ging ten opzichte van de USD) als de waarde van de spullen die verkocht worden in die winkels. (Voorbeeldje: een diepvries van 243 USD kost op de zwarte markt 650 CUC!!!

    Oktober 2020

    De afschaf van de CUC is immanent (dit jaar nog!) zeggen ze. Maar dat zeggen ze al jaren. De belangrijkste vraag en het grootste probleem: “wat is de echte waarde van de CUP op de internationale markten?” De waarde van een munt wordt bepaald door het vertrouwen dat men heeft in de economie. En dat vertrouwen is niet bepaald positief. De CUP (nu nog gepegged aan de dollar) zou sterk devalueren wat een chaos zou kunnen veroorzaken in de interne economie. En het gaat ook de gewone Cubaan pijn doen: de prijzen in de dollarwinkels zullen flink omhoog gaan, zoals na het instorten van de USSR. Destijds werd als oplossing de CUP van de markt gehaald en artificieel gekoppeld aan de dollar. Deze keer wil men juist het scenario omdraaien en de CUP vrijlaten…

    Punto Cero is niet zozeer het moment van de afschaf van één van beide munten (de CUC dus), maar de (her-)waardering van de CUP (echte waarde ten opzichte van de dollar). Hiermee wordt bedoeld dat het goed mogelijk is dat de CUC eerst verdwijnt, maar pas op een later tijdstip de ‘peg’ tussen de Peso en de dollar wordt losgelaten…

Kortom het is koffiedik kijken op dit moment. U mag het zeggen…

Ondertussen lijkt het erop dat de mythe (want het was toch wel een leuk verhaal) van de dubbele valuta binnenkort verdwijnt

Geld naar Cuba sturen

Het is, door de US blokkade, lastig en duur om geld naar Cuba te sturen en vrijwel onmogelijk geld van Cuba naar het buitenland over te maken. Als geld van Cuba naar Nederland je probleem is lees de onderste alinea.

Toch zijn er verschillende manieren om je Cubaanse geliefde een financieel handje te helpen. Mijn persoonlijke advies zou zijn: Doe dat met mate…

Verschillende manieren om geld naar Cuba te krijgen

Telefoon

Voor kleine bedragen is het het handigst om tijdens een aanbieding zijn of haar telefoon op te waarderen. Ze verkopen dan het saldo en bellen met de bonus. (ja zo werkt dat hier, er is een levendige handel in telefoonsaldo,).

AIS

Zodra je echter meer dan 25 Euro wilt overmaken loont dit systeem niet meer. Dan heb je een aantal websites die, tegen een behoorlijk tarief, geld voor je versturen. Send Value is hier een van. Ze doen allemaal hetzelfde (google send money to Cuba) en kosten allemaal ongeveer 17% plus wisselende transactiekosten… De ontvanger heeft hiervoor een speciale kaart (AIS) nodig. Rijen voor die kaarten zijn lang 🙂 en in augustus 2020 raakte het plastic om die kaarten te maken op. Nieuwe kaarten worden dus niet meer uitgegeven.

Bank

Internationale transacties met Cuba zijn duur. Per bank overmaken vanuit Nederland kan alleen met de ABN (lang verhaal kort: Banken zijn bang voor boetes van de US en willen geen geld overmaken omdat de US daar moeilijk over kan gaan doen. Er is een Europese richtlijn die bedrijven verbied zich aan die US sanctie te houden. Banken zitten dus tussen twee vuren. Better safe than sorry en ze zeggen dus dat het ‘technisch onmogelijk is.’

De ABN is hierop, als staatsbank, een uitzondering. Via hen kun je gewoon geld overboeken naar een Cubaanse rekening al zullen daar wel, door mij ongeteste, limieten aan zitten. Kosten van een overboeking 16,50 dus dit wordt pas boven de 100 Euro goedkoper dan via de verschillende send money websites.

CubaConga level 16

Omdat overboeken tussen Europa en Cuba duur is heb ik een goedkoper systeem bedacht. Jij boekt over naar mijn rekening in Nederland en ik boek vanuit hier over naar willekeurig welke rekening hier op Cuba. 100 Euro in NL wordt 100 CUC op Cuba. Max 500,- Koers fluctueert en pas ik hier niet dagelijks aan…

Mocht je hier gebruik van willen maken [email protected] of gebruik de chatknop.

update September 2020

De afschaffing van de CUC lijkt er nu echt aan te komen. Lees hier de geschiedenis van geld op Cuba en hoe dit gedrocht tot stand gekomen is.

Overigens is het een mythe dat er een dubbele valuta op Cuba bestaat!

Mocht je een van de zeldzame gevallen zijn die geld over hebben op Cuba en dat over willen maken naar Nederland (of een ander Europees land) dan kunnen wij daarin bemiddelen. Neem even contact op via [email protected]

De nieuwe Dollar winkels

Ze worden hier de Dollar winkel genoemd maar het zijn harde valuta winkels waar de prijzen in USD worden weergegeven maar waar je met elke buitenlandse munt kunt betalen. Met munt bedoelen ze per kaart.

Wit- en bruingoed

Dollarwinkels voor wit- en bruingoed zijn er al een paar maanden. Je kunt er koelkasten, airco’s, mixers, draadloze keyboards en nog allerlei andere geïmporteerde goederen kopen. Betaling gaat altijd per kaart in buitenlandse valuta. De meeste van deze producten waren moeilijk (via de zwarte markt) of niet te koop. Direct ontstonden er enorme rijen en nu nog is de overheid niet in staat aan de vraag te voldoen. Ter illustratie, ik sta al een maand ‘in de rij’ voor een diepvriesje. (Dat doe je dan niet zelf, want je moet elke dag je plek in de rij bevestigen. Daar heb je dus een colista voor die je daarvoor 50 CUC geeft.)

Vraag en aanbod

Er is duidelijk meer vraag dan aanbod.

Een van de problemen een te grote vraag en te klein aanbod is dat er direct een zwarte markt ontstaat. Alles wat de dollarwinkels uitvloog was binnen een paar uur te koop op de Cubaanse Marktplaats ‘Revolico’ tegen iets meer dan het dubbele. Een diepvriesje van 245 kost op het internet 600! 

Ook Cubanen kunnen een bankrekening Euro’s of Usd openen en daar een debit card op krijgen. (Die rekeningen zijn enkel bedoeld voor aankopen in de Dollar winkels want je kunt er geen harde valuta mee opnemen. Dit zorgde voor een grote vraag naar buitenlandse contanten. De koers van de Usd en de Euro in de, illegale, handel op straat schoot met 10% omhoog! Toen in maart een inreisverbod werd afgekondigd (Covid-19 weet je nog?) kwam daar nog eens 20% bij. Momenteel krijg je voor een Euro bij het wisselkantoor 1,12 en op straat 1,35 (van de tussenhandelaar, direct met een koper kan de prijs oplopen tot 1,40)

Welke kaarten worden geaccepteerd?

Nou deze:

Die kaarten hebben wat uitleg nodig. De eerste twee ken je vast. De volgende drie zijn rekeningen in buitenlandse valuta die aangehouden kunnen worden bij Cubaanse banken in Usd of Euro. Je kunt geen harde valuta opnemen met zo’n rekening, enkel betalen in de winkel. De laatste is een internationale kaart waarop je vanuit het buitenland via de verschillende websites geld kunt storten.

De dag nadat ik deze blogpost schreef waren de dingen alweer anders. De Franse bank die alle AIS stortingen regelde stopt ermee. Alle AIS kaarten zijn dus waardeloos (en de meeste Cubanen hebben daar uren, zo niet dagen voor in de rij gestaan). Officieel heeft het besluit te stoppen met de afhandeling niets met de Blokkade van de US te maken maar Trump en zijn goons hebben achter de schermen vast wat druk uitgeoefend…

Op 20/08/2020 werden er ook dollarwinkels geopend voor voedsel en persoonlijke verzorging producten. Koffie en olie waren bijvoorbeeld al maanden niet te krijgen, evenals shampoo en zeep. Je kunt je voorstellen dat er nogal wat vraag was. De rijen waren soms drie blokken lang (En met het Cubaanse afrekensysteem is dat een hele dag!) 

En natuurlijk kon je al snel daarna alles op internet en op straat kopen voor het dubbele of meer. Na de eerste week was aan de grootste vraag voldaan en slonken de rijen tot ongeveer een uur. (‘Ben je de vierde in de rij voor de kassa alles gratis!’ Werkt niet op Cuba.) 

Politie en militairen reguleren de rijen, nemen identiteitsbewijzen in en controleren alles en iedereen die binnen en buiten gaat. 

La Cola

Zo ziet zo’n rij eruit. Dit is een korte! Uurtje ongeveer…

Praktische implicaties

Het is natuurlijk altijd veel goedkoper als je een buitenlandse toerist laat betalen dan wanneer je het zelf koopt. (Als je een kaart hebt, maar afgaande op de lengte van de rijen hebben een hele boel Cubanen een kaart waarmee ze kunnen kopen.)

Dus krijg je zielige verhalen van mensen die niets kunnen kopen en die heel hard een koelkast nodig hebben (of zeep, of shampoo, olie, koffie, melkpoeder, et cetera, et cetera en et nog maar een paar keer et cetera…). De (soms) verzonnen behoeften zijn eindeloos. Want ook als ze het niet nodig hebben is het prima handel!.

Covid-19

Momenteel zijn er geen toeristen op Cuba en ik verwacht ze ook niet snel. Maar zodra het land weer open gaat zul je op elke straathoek het verzoek krijgen iets in de dollarwinkel te kopen…

Mocht je al mensen op Cuba kennen dan ken je de vraag of je telefoon credit wilt opwaarderen (20$). Daar komt nu de kapotte koelkast (1000$, Friteuze (100$), Airco (600$) of gewoon geïmporteerd eten ($ zoveel als je wilt) en Shampoo (meer $ dan je wilt) bij.

Sterkte! 🙂

Op de bestel pagina (die geen enkel nut heeft op het moment want er komt toch niemand naar Cuba) geven we een cadeautje weg… kun je toch een beetje dat Cuba gevoel krijgen!

Corona maatregelen voor toeristen op Cuba

Er zijn nog maar een paar toeristen op het eiland en die zitten in quarantaine. U kunt niet naar Cuba komen, de luchthavens zijn gesloten. Er wordt geen enkele vlucht meer toegelaten. Cuba neemt Covid-19 zeer serieus en hoewel we twee tot drie weken achter liggen op de Curve tav Nederland zitten we in een vergelijkbare lockdown.

Ter illustratie heb ik de NL cijfers (blauw) naast die van Cuba (rood) gezet. Vanaf het moment dat er 20 gevallen waren ziet dat er zo uit. (aangepast voor bevolkingsaantallen)

Ook alle buitenlandse boten worden weggestuurd. We gaan de komende tijd geen mojito drinken :-(. U bent niet welkom. Natuurlijk kunt u met ons boekje een beetje dromen van dit geweldige land :-). Normaal gesproken storten we uw bijdrage in ons rumfonds… maar tegenwoordig is rijst kopen belangrijker 🙁

21 april. Cuba telt inmiddels 1137 positief getesten. Dat wil zeggen dat de curve behoorlijk vlak is! Hier de site van het ministerie van volksgezondheid. Het bijzondere is dat ze elk positief geval identificeren!

Mondkapjes zijn verplicht op straat. Veel winkels dicht, geen restaurants open, overal handen wassen met chloor. Het is prima toeven op Cuba op dit moment… Maar u bent niet welkom… Tis maar dat je het weet.

1 juni: Het oosten van Cuba (vanaf Villa Clara) is al twee weken vrij van nieuwe gevallen. Toch blijven alle maatregelen van kracht voor het hele land. Wij verwachten weinig bezoek deze zomer… 🙁

Wel is er honger onderweg… 🙁

Update 6/7/20

Inmiddels gaat Cuba weer langzaam open. Ze hebben een behoorlijk strenge lockdown van drie maanden gehad. Geen verkeer tussen de provincies, geen OV en iedereen verplicht een mondkapje op. Het oosten van het land is al twee maanden bijna geheel Coronavirus vrij en er zijn nog wel dagelijks een paar nieuwe gevallen in Havana.

Cuba heeft een actief track en trace programma opgezet en iedereen die ook maar een beetje verdacht werd is in quarantaine geplaatst samen met al hun directe contacten. Heb het zelf mogen zien. Overbuurman en zijn gezin zijn opgehaald, het huis is ontsmet, ze zijn in quarantaine geplaatst en getest. Vijf dagen later was iedereen weer thuis.

Cuba pakt het zeer grondig aan en het sterftecijfer (voorzover dat wat wil zeggen) is heel laag. 86 mensen overleden sinds het begin van de pandemie op Cuba.

Vanaf vandaag kan er weer tussen de provincies gereisd worden. Met uitzondering van Havana en Matanzas. Er worden weer toeristen toegelaten op het eiland maar die gaan rechtstreeks naar de aangewezen all inclusive resorts waar ze niet af mogen. (kun je dat toeristen noemen?). Wanneer Cuba weer open gaat voor mensen die het land willen ontdekken is koffiedik kijken…

Update 28/8/20

Per 1 september gaat heel Havana op slot. Er is sinds een maand weer een duidelijk stijgende lijn te zien in het aantal besmettingen en die zijn voornamelijk in Havana of vanuit Havana. Covid-19 is eigenlijk helemaal weg uit het oosten van het land. Vliegvelden blijven nog wel even dicht vakantiegangers zijn niet welkom! Nog steeds niet en ook dat zal nog wel even duren… Download een leuk verhalenbundeltje gratis (we willen niet eens je mailadres… gewoon als cadeautje omdat wij ons vervelen en helemaal niets te doen hebben… Ga hiervoor naar de bestelpagina.

Update 17/10/20

Gisteren is aangekondigd dat Cuba weer open gaat voor toeristen. Ze hebben tot nu toe uitstekend het virus onder controle gehouden en we zijn hier vrijwel virusvrij. Dat maakt Cuba de veiligste vakantie bestemming in de Caraïben deze winter!

Je ondergaat bij aankomst een PCR test en mag daarna gewoon het land in (met een paar restricties). Overal worden strikte hygiënische maatregelen genomen en je wordt elke gemonitord door een van de vele artsen die het land rijk is. Die komen gewoon langs in je hotel of casa particular

Waarom is het zo moeilijk Cuba te begrijpen?

Een aantal factoren maakt het voor ons lastig Cuba te doorgronden. Deze post bestaat voor 50% uit Cubaanse logica… Als je het kunt volgen heb je een redelijke kans Cuba te begrijpen!

1 Observatie,

Wij Westerlingen geloven wat we zien en trekken op basis van wat we zien conclusies.

Een voorbeeldje: Alle reisboeken vertellen dat de wegwerpaanstekerreperateurs (ja die hebben we hier) de aanstekers vullen met insecticide. En roepen dan ‘en het werkt ook nog!’ om aan te geven hoe vindingrijk de Cubanen zijn.

Ze komen tot dit verhaal doordat de wegwerpaansteker- reperateur inderdaad een insecticidebusje gebruikt om lege aanstekers te vullen. En, voor de oppervlakkige kijker, is het logisch dat in zo’n busje waarop dode muggen en vliegen staan ook daadwerkelijk insecticide zit.

Dat busje wordt echter gevuld met gewoon gas en het wordt gebruikt omdat het eenvoudig hervulbaar is en lang meegaat. Het zou te idioot voor woorden zijn een aansteker te vullen met insecticide. Dat is namelijk niet brandbaar genoeg, veel te duur en ook nog eens heel slecht voor de gezondheid. Insecticiden steek je aan met een aansteker en niet met een vuursteentje. Het in een aansteker doen streeft een beetje het doel voorbij.

2 Verspreiding

Toch gelooft iedereen die reisboeken of –blogjes over Cuba schrijft deze insecticide-mythe en publiceren hem keer op keer. 

Overigens erger ik me dood aan reisbloggers. Die komen naar Cuba, maken alle beginnersfouten en leggen vervolgens aan hun lezers uit hoe ze dezelfde fouten kunnen maken.

3 Interpretatiefouten

Ik heb de afgelopen week een vriend op bezoek gehad en geef je hier een paar van zijn observatie- en interpretatiefouten.

Er loopt een dame door de winkelstraat met een doos met daarop een ventilator. Ik had net laten zien dat die ventilatoren 50 CUC kosten.

‘Die mevrouw heeft toch maar mooi een ventilator van 50 gekocht.’ Is zijn conclusie.

‘Nee’, zeg ik. ‘De conclusie die je zou moeten trekken is dat er een mevrouw door de winkelstraat loopt met een doos waar een ventilator in heeft gezeten. Dat ze er een ventilator inzit weet je niet en dat ze hem gekocht heeft weet je ook al niet. Kijk eens goed naar die doos… die is al een aantal keer open geweest en weer dichtgemaakt. Wat erin zit weet je niet maar waarschijnlijk geen ventilator.’

We komen langs een pompstation met een bord ‘No Hay Petrolio’ (Er is geen diesel) en daarnaast een bord ‘aire’ (lucht). Zijn conclusie is dat er geen diesel is maar wel lucht. Terwijl ik iemand zie tanken aan de dieselpomp is mijn conclusie dat er wel diesel is en in ieder geval een bord dat zegt dat er lucht is. Maar dat betekent dus niet dat er inderdaad lucht is.

4 Naïviteit

Dat wij westerlingen geloven wat we zien maakt Cuba al een lastig land. Dat we geloven wat we horen is helemaal een probleem.

Niets is wat het lijkt…

Als een Cubaan ons vertelt dat hij leeft van 20 CUC in de maand terwijl hij zijn Samsung Galaxy S9 op tafel heeft liggen, nieuwe Nikes aan zijn voeten heeft, een grote gouden ketting, tand en goudkleurig horloge om zijn pols en net een biertje van 2 CUC heeft besteld, dan mag je conclusie zijn dat die 20 CUC niet helemaal waar is want zijn outfit is 500 waard. Hoe vaak loop jij rond in een outfit van 25 keer je maandsalaris? Ter info: Geen enkele Cubaan leeft van een salaris van 20 per maand! Dat kan gewoon niet.

Als het bordje op de souvenirwinkel zegt dat hij dichtbij is wil dat nog niet zeggen dat de winkel niet open is! De enige manier om dat uit te vinden is de deur open te doen.

Niet ver weg! Maar open???

Conclusie

Al die misinterpretaties en misinformatie zingen rond in reisboeken en op het internet. Wat wij Westerlingen denken over Cuba en de Cubanen is volledig fout. Er klopt echt helemaal niets van. Daarom heb ik CubaConga geschreven. Dit is een geweldig land en ik wil dat je ervan geniet zonder de illusies en onzin. In het boek leg ik onder andere uit hoe je deze post in je voordeel kunt gebruiken en vriendschap sluit met Cubanen. Dit is geen reisboekje, ik woon op Cuba.

Zo is er geen dubbele valuta

Op de bestelpagina nog een handige tip die je een paar uur gaat besparen bij aankomst.